CERTAME DE CANTERÍA DE PARGA - AJOUPAMACIÓN DE ARXINAS.

Mañán os arxinas (canteiros) temos xuntanza.

Celébrase a XVIII edición da Feira dos Callos e a Cantería de Parga, no concello de Guitiriz. En realidade a XVII,  xa que o certame de cantería rexurde este ano despois da suspensión do pasado ano - por mor da crise? – que non se celebrou.

Os arxinas chegan á carballeira de Parga sobre as nove da mañán para escoller un cachote de boa pedra de Parga e ás dez comeza o concurso.

Foto: Arxinas muriando (Traduc. :Canteiros traballando).

Para min é unha gozada esas primeiras horas de traballo, nas que desbastamos o bruto da peza, xa que o son da ferramenta manual de 30 arxinas (+/-) enche a carballeira e trasládanos aos tempos nos que este oficio era totalmente tradicional. E non coma nestes tempos nos que estar nun aserradeiro de pedra supón aguantar un ruído insufrible, causado polas máquinas eléctricas.

Segundo avanza a xornada vai chegando o público, que pode seguir a evolución do noso traballo e do resto da programación da feira:  música tradicional, mostra de artesanía, gastronomía, etc,...

Foto: Aquí estou escuriando na arría (Traduc.: picando na pedra).

Foto: David Iglesias Debén, xamarúa arxina da Riela das Mainas.

 (Traduc.: compañeiro canteiro da Terra das Moas).

Finalmente, ás catro da tarde, o xurado valora o noso traballo xa rematado e concedense os premios.

Os arxinas da Terra das Moas (Louriña) deixamos ben alto o noso bo facer dende que asistimos a este certame, xa que, polo menos  ata o de agora, algún de nós sempre resultou premiado.

Foto: Peza da miña autoría premiada nunha edición pasada.

  Foto: Peza de David Iglesias Debén.

                                                   Foto: Peza de Pedro José Rodriguez Álvarez, arxina da parroquia de Atios (Porriño).

As obras premiadas quedan instaladas definitivamente en diferentes espazos públicos do concello.

  

                                              Foto: Peza da miña autoría instalada na subida ao Castelo de Parga.

Tódolos amantes da canteiría temos unha cita mañán en Guitiriz, polo certame e polas boas obras de cantería que dende antigo os arxinas deixaron neste concello.

Foto: Castelo de Parga.

Foto: Pedras con historia formando parte dunha construción máis recente.

Pero sobre todo a pedra en estado natural, como a mín máis me gusta. Aquí temos unha moa con miles de anos de historia que milagreiramente sobreviviu á explotación das canteiras de Parga.

Un mundo de pedra para gozar.    

AS PEDRAS FALAN EN ALLARIZ

Hoxe inauguro exposición de escultura na sala “A Fabrica ” de Allariz. Ata alí chegou a miña colección “Pelouros”, estades convidados á inauguración que terá lugar ás 20:00h. Deixo aquí o enlace para que vexades os horarios e días de Apertura. Ademáis, os amantes da cultura castrexa poderedes ver esta reprodución a tamaño real dun guerreiro galaico coma os atopados no castro de Armea. Está instalada na alameda e polo tanto pódese en calquer momento.

A diferencia cos orixinais é que este está enteiro nunha sóa peza, coa súa cabeza, pernas,torques,etc,… e poderedes sentir a forza que transmitían estas imaxes á entrada dos castros. A función destas esculturas non está de todo clara pero asegúrovos que impón respecto.

Aproveitarei esta entrada para falarvos un pouco de Allariz incidindo nunha pedra que me deixou abraiado o día que a descubrin. Tal vez por resultarme parecida ás que tanto abundan na miña "Terra das Moas". Unha visita a este pobo, cheo de pedras que falan de tempos pasados, sabe a pouco xa que é imposible degustar tanta obra de cantería nunha soa xornada. Cando percorro os rueiros de Allariz teño esa extraña sensación de que as lousas do chan escoitan os meus pasos e nada do que faga ou incluso pense pasa desapercibido para os dinteis das portas ou os esquinais das casas. Pontes, igrexas, casas señoriais, murallas, as ruinas do castelo,…. Un mundo de pedra!.

Foto: Lumia en Sta. Mariña de Augas Santas.


Pero o mellor está a 6 Km da vila, en Sta. Mariña de Augas Santas.

Foto: Igrexa de Sta. Mariña de Augas Santas.

Aquí as construcións conteñen pedras que formaron parte doutro tempo histórico e a igrexa é impresionante. E despois baixamos ao forno da Santa, elemento da cultura castrexa cristianizado varios séculos máis tarde coa construción dunha igrexa que nunca foi rematada.

Alí as pedras parecen vixiar o ceo esperando a volta dos canteiros.

Foto: detalle do remate dunha columna no Forno da Santa.

En poucos metros xa estamos na Cibda (castro) de Armea e no recén descuberto (2011) Santuario do "Monte do Señorito".


Foto: Excavación no santuario do Monte do Señorito(2011).

A visita supón un percorrido a traves de miles de anos de historia labrados en pedra. Toda a información que precisedes está ao voso alcance nas guías que edita o concello e outras publicacións pero pouco se fala deste penedo.

Penso que estamos diante da orixe de todo o que acabo de enumerar anteriormente, a primeira das pedras sagradas de este lugar. Este é o mellor monumento de todos, levantado pola natureza e pulido polo vento e a chuvia.

Debaixo deste penedo agocharon o ouro os antigos poboadores de Galicia, os mouros, dos cales falarei proximamente. Non vin escultura mellor que esta en Allariz, está aí dende moito antes de que o home camiñase erguido. Non deixedes de falarlle a esta pedra.

PEDRA SOBRE PEDRA (Louro-Louredo-Louriña)

Nos capítulos I e II da Terra das Moas faleivos da orixe do topónimo “Mós”, relativo ás enormes moles de pedra.
Pero a toponimia desta terra segue a facer referencia á pedra, por iso esta entrada leva por título “Pedra sobre pedra”,… sobre pedra,… sobre pedra,… sobre pedra,…

Foto: Moa en equilibrio en Penide (As Mós)

LOURO – LOURIÑA – LOUREDO. Pedra – pedriña – pedroso.

O río Louro nace na Fonte Louriña, aos pés do Galleiro, na parroquia de Nespereira, que é a estrema Sur do concello de Pazos de Borbén coa Terra das Mós, e todo o noso val colle o nome desta fonte.

Foto: Un dos regueiros que, baixando entre pedras, alimenta ao río Louro en Nespereira (Pazos de Borbén).

Para algúns este topónimo fai referencia ao loureiro (especie arbórea) e outros quixeron atopar ouro nas ribeiras do noso río, pero realmente Louro atende ao significado de pedra.
O filólogo Fernando Cabeza Quiles, no seu libro “Os nomes de Lugar”, fálanos dunha antiga base indoeuropea *l-r, *lor , que temos que ter en conta, xa que está presente noutras linguas europeas, por exemplo en verbas como laurica=cova (latín) e llorca=escondedoiro, madriguera (catalán).

Por outra banda algúns dicionarios galegos danlle á verba louro o significado de “penedo-rocha grande” .
Deste xeito, o río Louro é o río pedra (ou que nace entre as pedras) e a parroquia de Louredo é unha zona donde abondan grandes penedos, moitos dos cales forman abrigueiros e covas naturais que xa veremos máis adiante.

Foto: Barrio do Pombal na Parroquia de Louredo (As Mós).

Para os nosos antergos, o Val da Louriña foi o val da pedra, e hoxe en día segue a ser coñecido no mundo enteiro pola extracción do afamado granito rosa.

Pero a verba louro está presente noutros puntos de Galiza: ¿Coñecedes o Monte Louro, na ría de Muros?.
Outro exemplo sinalado por Fernando Cabeza Quiles é a localidade francesa de Lourdes, famosa pola virxe que apareceu no interior dunha cova rochosa.

Polo tanto cando dicimos Terra das Mós estamos a dicir case o mesmo que cando dicimos Val da Louriña: A Terra ou o Val da pedra.

Para rematar, e por si alguén ten dúbidas, deixo aquí unhas fotos do tipo de pedras que máis me gusta traballar.

Foto da miña coleción "Pelouros": OLLANDO
Foto da miña coleción "Pelouros": OLLO

Eu a estas pedras chameilles sempre “PE-LOUROS”.
... e quero aproveitar esta ocasión para compartir uns versos "louridos" de dous poetas da Terra das Mós.


PELOURO QUE LEVA O RÍO

Eu fun rubindo encostas
fun andando camiños
cubertos de laxedos
tecidos de silveiras e de espiños

Eu andiven descalzo
cal un probe mendiño
por neves e xiadas
meus probes pés feridos
en noites de invernía
pasei medos e frios.

Eu fun de madrugada
por un mar de liños
unha mañán de maio
á andar cara os ariños
i o acedume do mar
levou os meus cariños

Eu son como un pelouro
que vai levando o río.


Mª Magdalena.Poeta da Louriña.
de seu libro "Alborada do Val da Louriña" (1986)


¡¡PEDRA!!

Pelouro, canica pulida,
lasca roma, lasca pedreira,
lasca granítica, lasca viaxeira.

Pelouros do río,
peregriños, camiñantes anfibios,
das correntes, das mareas.

Ánimas labradas,
anacos das loitas,
fragmentos das guerras,
dinteles, cornisas, balaustres,,,

¿quen sabe onde ves?

!!Pedra!!


Manuel Xío Blanco. Mós (1997, inédito).

A TERRA DAS MOAS (I)

A TERRA DAS MOAS (I)
Terra de Molis – Terra de Moas – Terra de Mos – Concello de Mos.

O concello de Mos, no Val da Louriña, garda no seu topónimo o antigo nome que recibiron estas terras regadas polo río Louro. A referencia máis antiga (s.XIII) fala de “Terra de Molis, situada no Val da Louriña”.
Este topónimo foi malinterpretado, na escola sempre nos dixeron que tiña relación cunha suposta abundancia de muíños e varias publicacións locais teñen dado por boa esa razón. Segundo esta teoría, a moa (ou roda de muíño; pedra circular que xira enriba de outra máis grande chamada pé do muiño), é a orixe do topónimo.
En Mos non hai máis muíños que en calquera outro pobo de Galicia e de ser certa esta teoria, outros lugares, nos que si hai unha gran cantidade de muíños, recibirían o nome de Mos ou Moas.

UN HOME QUE TRADUCE A FALA DAS PEDRAS.

Unha conferencia de Gonzalo Navaza en 2005 botou abaixo esta teoría dándolle outro significado ao termo “moa”. Cando saín do local da Asociación de Veciños “Chan do Bosque” comecei a ver moas por todas partes.



Foto : Moa en Chan do Bosque

Tiven a oportunidade de expresar todo isto cando recibín o encargo de recuperar algunhas partes do muíño do Valente (ver aquí, http://www.m-arte.eu/escultura.htm). Ao pé deste conxunto instalouse un panel que desmitifica a relación Mos – moas de muíño e apunta un novo significado e a verdadeira orixe do topónimo.


Foto: Moa aberta polos canteiros

Nas seguintes entradas veremos ata onde chegaba realmente esta Terra de Molis. Estes penedos son numerosísimos e lamentablemente están perdendo o nome que recibiron antigamente (a Muruxeira, o Franquiño, a Pedrapinta,….).
Tratarei de recuperar os nomes destas pedras para ver o que teñen que decir.

Ah! Entre elas está a “Pedra que fala”, que lle deu o título a este blog.