PEDRA SOBRE PEDRA (Louro-Louredo-Louriña)

Nos capítulos I e II da Terra das Moas faleivos da orixe do topónimo “Mós”, relativo ás enormes moles de pedra.
Pero a toponimia desta terra segue a facer referencia á pedra, por iso esta entrada leva por título “Pedra sobre pedra”,… sobre pedra,… sobre pedra,… sobre pedra,…

Foto: Moa en equilibrio en Penide (As Mós)

LOURO – LOURIÑA – LOUREDO. Pedra – pedriña – pedroso.

O río Louro nace na Fonte Louriña, aos pés do Galleiro, na parroquia de Nespereira, que é a estrema Sur do concello de Pazos de Borbén coa Terra das Mós, e todo o noso val colle o nome desta fonte.

Foto: Un dos regueiros que, baixando entre pedras, alimenta ao río Louro en Nespereira (Pazos de Borbén).

Para algúns este topónimo fai referencia ao loureiro (especie arbórea) e outros quixeron atopar ouro nas ribeiras do noso río, pero realmente Louro atende ao significado de pedra.
O filólogo Fernando Cabeza Quiles, no seu libro “Os nomes de Lugar”, fálanos dunha antiga base indoeuropea *l-r, *lor , que temos que ter en conta, xa que está presente noutras linguas europeas, por exemplo en verbas como laurica=cova (latín) e llorca=escondedoiro, madriguera (catalán).

Por outra banda algúns dicionarios galegos danlle á verba louro o significado de “penedo-rocha grande” .
Deste xeito, o río Louro é o río pedra (ou que nace entre as pedras) e a parroquia de Louredo é unha zona donde abondan grandes penedos, moitos dos cales forman abrigueiros e covas naturais que xa veremos máis adiante.

Foto: Barrio do Pombal na Parroquia de Louredo (As Mós).

Para os nosos antergos, o Val da Louriña foi o val da pedra, e hoxe en día segue a ser coñecido no mundo enteiro pola extracción do afamado granito rosa.

Pero a verba louro está presente noutros puntos de Galiza: ¿Coñecedes o Monte Louro, na ría de Muros?.
Outro exemplo sinalado por Fernando Cabeza Quiles é a localidade francesa de Lourdes, famosa pola virxe que apareceu no interior dunha cova rochosa.

Polo tanto cando dicimos Terra das Mós estamos a dicir case o mesmo que cando dicimos Val da Louriña: A Terra ou o Val da pedra.

Para rematar, e por si alguén ten dúbidas, deixo aquí unhas fotos do tipo de pedras que máis me gusta traballar.

Foto da miña coleción "Pelouros": OLLANDO
Foto da miña coleción "Pelouros": OLLO

Eu a estas pedras chameilles sempre “PE-LOUROS”.
... e quero aproveitar esta ocasión para compartir uns versos "louridos" de dous poetas da Terra das Mós.


PELOURO QUE LEVA O RÍO

Eu fun rubindo encostas
fun andando camiños
cubertos de laxedos
tecidos de silveiras e de espiños

Eu andiven descalzo
cal un probe mendiño
por neves e xiadas
meus probes pés feridos
en noites de invernía
pasei medos e frios.

Eu fun de madrugada
por un mar de liños
unha mañán de maio
á andar cara os ariños
i o acedume do mar
levou os meus cariños

Eu son como un pelouro
que vai levando o río.


Mª Magdalena.Poeta da Louriña.
de seu libro "Alborada do Val da Louriña" (1986)


¡¡PEDRA!!

Pelouro, canica pulida,
lasca roma, lasca pedreira,
lasca granítica, lasca viaxeira.

Pelouros do río,
peregriños, camiñantes anfibios,
das correntes, das mareas.

Ánimas labradas,
anacos das loitas,
fragmentos das guerras,
dinteles, cornisas, balaustres,,,

¿quen sabe onde ves?

!!Pedra!!


Manuel Xío Blanco. Mós (1997, inédito).

A TERRA DAS MOAS (II)

A “Terra de Molis” abranguía, cando menos, os actuais concellos de Mos e O Porriño.
Paradóxicamente as Moas do Porriño son as que, casi con toda seguridade, serviron de referencia aos antigos habitantes destas terras. Estas moles graníticas destacan tanto na paisaxe, que por forza tiveron que chamar a atención daquela sociedade tardorromana ou medieval e pervivir na toponimia ata os nosos días.
Seguramente con anterioridade, no neolítico ou no tempo dos castros, estes enormes penedos foron lugares de culto (todo se verá) e xa recibirían algún nome relacionado coa pedra pero a lingua daqueles nosos devanceiros non chegou a nos.

Coa chegada dos romanos o latín foi asimilado pola sociedade castrexa e non resulta extrano que as xentes das ribeiras do Louro ou os camiñantes que transitaban pola recen creada XIX via militar tomaran como referencia estes monumentos da natureza. Creo que foi nese momento cando estas terras comenzaron a coñecerse como “Terra de Molis”.


Foto: Panorámica do Faro de Budiño

Na Parroquia de Budiño está a mellor moa de esta Terra de Molis, O Faro de Budiño.



Foto: Faro de Budiño.

Como iremos vendo, estas moles de pedra, foron ocupadas en diferentes épocas da nosa historia como lugar de proteción ou para exercer un control e vixiancia do territorio. O Castelo de Cans e outra das moas inconfundibles desta paixase e no seu curuto houbo unha fortaleza que foi derrubada polas revoltas dos irmandiños.
As pedras do Faro de Budiño están falando con Manuel Gago e nos xa podemos saber algo máis desta parte da nosa historia no seu blog “Capítulo cero”, eiquí deixo o enlace:http://www.manuelgago.org/blog/index.php/2011/03/02/republicas-de-homes-libres-o-faro-de-budino-e-o-misterio-das-furnas-video/

Foto: Faro de Budiño dende o Norte.



Foto: Castelo de Cans.


Hoxe en día O Porriño e mundialmente recoñecido polo granito rosa, que se extrae de estas grandes moas causando a súa destrución. Outra parroquia porriñesa fala por sí mesma, Mosende (etimolóxicamente, mos-ende - onde hai moitas mos).


Foto: canteira

Todos estes penedos teñen o seu nome e polo tanto, todas estas pedras falan. Unhas falan do que a xente facía no seu entorno, ou enriba, ou debaixo e outras teñen lendas asociadas ás que temos que prestar atención. Irei publicando estes datos pouco a pouco en futuras entradas, para dar conta de moas coma “o Penedo de Noiteboa “, no monte da Risca e outras, das que eu chamo de tamaño medio, que ainda sobreviven ante as novas edificacións no centro da vila (lembro algunhas que non chegaron aos nosos días, unha mágoa pero algo sempre queda).

Deixo uns enlaces sobre o Castelo de Cans e o Faro de Budiño.



Ata o seguinte capitulo da Terra das Moas.

A TERRA DAS MOAS (I)

A TERRA DAS MOAS (I)
Terra de Molis – Terra de Moas – Terra de Mos – Concello de Mos.

O concello de Mos, no Val da Louriña, garda no seu topónimo o antigo nome que recibiron estas terras regadas polo río Louro. A referencia máis antiga (s.XIII) fala de “Terra de Molis, situada no Val da Louriña”.
Este topónimo foi malinterpretado, na escola sempre nos dixeron que tiña relación cunha suposta abundancia de muíños e varias publicacións locais teñen dado por boa esa razón. Segundo esta teoría, a moa (ou roda de muíño; pedra circular que xira enriba de outra máis grande chamada pé do muiño), é a orixe do topónimo.
En Mos non hai máis muíños que en calquera outro pobo de Galicia e de ser certa esta teoria, outros lugares, nos que si hai unha gran cantidade de muíños, recibirían o nome de Mos ou Moas.

UN HOME QUE TRADUCE A FALA DAS PEDRAS.

Unha conferencia de Gonzalo Navaza en 2005 botou abaixo esta teoría dándolle outro significado ao termo “moa”. Cando saín do local da Asociación de Veciños “Chan do Bosque” comecei a ver moas por todas partes.



Foto : Moa en Chan do Bosque

Tiven a oportunidade de expresar todo isto cando recibín o encargo de recuperar algunhas partes do muíño do Valente (ver aquí, http://www.m-arte.eu/escultura.htm). Ao pé deste conxunto instalouse un panel que desmitifica a relación Mos – moas de muíño e apunta un novo significado e a verdadeira orixe do topónimo.


Foto: Moa aberta polos canteiros

Nas seguintes entradas veremos ata onde chegaba realmente esta Terra de Molis. Estes penedos son numerosísimos e lamentablemente están perdendo o nome que recibiron antigamente (a Muruxeira, o Franquiño, a Pedrapinta,….).
Tratarei de recuperar os nomes destas pedras para ver o que teñen que decir.

Ah! Entre elas está a “Pedra que fala”, que lle deu o título a este blog.