CERTAME DE CANTERÍA DE PARGA - AJOUPAMACIÓN DE ARXINAS.

Mañán os arxinas (canteiros) temos xuntanza.

Celébrase a XVIII edición da Feira dos Callos e a Cantería de Parga, no concello de Guitiriz. En realidade a XVII,  xa que o certame de cantería rexurde este ano despois da suspensión do pasado ano - por mor da crise? – que non se celebrou.

Os arxinas chegan á carballeira de Parga sobre as nove da mañán para escoller un cachote de boa pedra de Parga e ás dez comeza o concurso.

Foto: Arxinas muriando (Traduc. :Canteiros traballando).

Para min é unha gozada esas primeiras horas de traballo, nas que desbastamos o bruto da peza, xa que o son da ferramenta manual de 30 arxinas (+/-) enche a carballeira e trasládanos aos tempos nos que este oficio era totalmente tradicional. E non coma nestes tempos nos que estar nun aserradeiro de pedra supón aguantar un ruído insufrible, causado polas máquinas eléctricas.

Segundo avanza a xornada vai chegando o público, que pode seguir a evolución do noso traballo e do resto da programación da feira:  música tradicional, mostra de artesanía, gastronomía, etc,...

Foto: Aquí estou escuriando na arría (Traduc.: picando na pedra).

Foto: David Iglesias Debén, xamarúa arxina da Riela das Mainas.

 (Traduc.: compañeiro canteiro da Terra das Moas).

Finalmente, ás catro da tarde, o xurado valora o noso traballo xa rematado e concedense os premios.

Os arxinas da Terra das Moas (Louriña) deixamos ben alto o noso bo facer dende que asistimos a este certame, xa que, polo menos  ata o de agora, algún de nós sempre resultou premiado.

Foto: Peza da miña autoría premiada nunha edición pasada.

  Foto: Peza de David Iglesias Debén.

                                                   Foto: Peza de Pedro José Rodriguez Álvarez, arxina da parroquia de Atios (Porriño).

As obras premiadas quedan instaladas definitivamente en diferentes espazos públicos do concello.

  

                                              Foto: Peza da miña autoría instalada na subida ao Castelo de Parga.

Tódolos amantes da canteiría temos unha cita mañán en Guitiriz, polo certame e polas boas obras de cantería que dende antigo os arxinas deixaron neste concello.

Foto: Castelo de Parga.

Foto: Pedras con historia formando parte dunha construción máis recente.

Pero sobre todo a pedra en estado natural, como a mín máis me gusta. Aquí temos unha moa con miles de anos de historia que milagreiramente sobreviviu á explotación das canteiras de Parga.

Un mundo de pedra para gozar.    

AS PEDRAS FALAN EN ALLARIZ

Hoxe inauguro exposición de escultura na sala “A Fabrica ” de Allariz. Ata alí chegou a miña colección “Pelouros”, estades convidados á inauguración que terá lugar ás 20:00h. Deixo aquí o enlace para que vexades os horarios e días de Apertura. Ademáis, os amantes da cultura castrexa poderedes ver esta reprodución a tamaño real dun guerreiro galaico coma os atopados no castro de Armea. Está instalada na alameda e polo tanto pódese en calquer momento.

A diferencia cos orixinais é que este está enteiro nunha sóa peza, coa súa cabeza, pernas,torques,etc,… e poderedes sentir a forza que transmitían estas imaxes á entrada dos castros. A función destas esculturas non está de todo clara pero asegúrovos que impón respecto.

Aproveitarei esta entrada para falarvos un pouco de Allariz incidindo nunha pedra que me deixou abraiado o día que a descubrin. Tal vez por resultarme parecida ás que tanto abundan na miña "Terra das Moas". Unha visita a este pobo, cheo de pedras que falan de tempos pasados, sabe a pouco xa que é imposible degustar tanta obra de cantería nunha soa xornada. Cando percorro os rueiros de Allariz teño esa extraña sensación de que as lousas do chan escoitan os meus pasos e nada do que faga ou incluso pense pasa desapercibido para os dinteis das portas ou os esquinais das casas. Pontes, igrexas, casas señoriais, murallas, as ruinas do castelo,…. Un mundo de pedra!.

Foto: Lumia en Sta. Mariña de Augas Santas.


Pero o mellor está a 6 Km da vila, en Sta. Mariña de Augas Santas.

Foto: Igrexa de Sta. Mariña de Augas Santas.

Aquí as construcións conteñen pedras que formaron parte doutro tempo histórico e a igrexa é impresionante. E despois baixamos ao forno da Santa, elemento da cultura castrexa cristianizado varios séculos máis tarde coa construción dunha igrexa que nunca foi rematada.

Alí as pedras parecen vixiar o ceo esperando a volta dos canteiros.

Foto: detalle do remate dunha columna no Forno da Santa.

En poucos metros xa estamos na Cibda (castro) de Armea e no recén descuberto (2011) Santuario do "Monte do Señorito".


Foto: Excavación no santuario do Monte do Señorito(2011).

A visita supón un percorrido a traves de miles de anos de historia labrados en pedra. Toda a información que precisedes está ao voso alcance nas guías que edita o concello e outras publicacións pero pouco se fala deste penedo.

Penso que estamos diante da orixe de todo o que acabo de enumerar anteriormente, a primeira das pedras sagradas de este lugar. Este é o mellor monumento de todos, levantado pola natureza e pulido polo vento e a chuvia.

Debaixo deste penedo agocharon o ouro os antigos poboadores de Galicia, os mouros, dos cales falarei proximamente. Non vin escultura mellor que esta en Allariz, está aí dende moito antes de que o home camiñase erguido. Non deixedes de falarlle a esta pedra.

O VERVO XIDO

Como iremos vendo, as pedras teñen varias maneiras de falar, pero… os homes que traballaron a pedra, os canteiros, tamén tiveron unha lingua propia que empregaban para falar entre eles. Esta lingua é o vervo xido.

Hoxe en día o vervo esmorece e só quedan uns poucos arghinas cañeiros (vellos canteiros) que lembran os tempos nos que ghalruaban (falaban) entre eles esta fala secreta.

Hai varios libros e dicionarios que recopilan estas verbas recollidas sobre todo na Terra de Montes. O último destes papilosos xidos (libros), “O vervo xido. A fala secreta dos canteiros de Cerdedo”, de Calros Solla, non se limita a recopilar palabras e verbos senón que afonda moito máis nos segredos desta xerga gremial.

Penso que é o mastio xido papiloso (mellor libro) dos que se teñen publicado ata o de agora. Aquí deixo varios enlaces referentes ao libro e ao seu autor para os que queirades saber máis:
oembigodobecho.blogspot.com
www.culturagalega.org
"estrofas de poemas en verbo"
"entrevista a Calros Solla" na radio galega (contra o minuto 45 do programa).

Dende que descubrín o vervo xido, coñecín a varios ghalruantes (falantes) que me axudaron a comprender o básico para desenvolverme con algo de soltura. O meu consello é que vaiades á Terra de Montes, alí atoparedes leguaxe (xente) que aínda interva (comprende) o vervo de arghinas cañeiros.

Pero non só na Terra de Montes sobrevive o latín dos canteiros. Eu tiven o gusto de coñecer a Laureano, veciño de Gondomar, que foi patelas (aprendiz) nun dos últimos talleres de cantería que houbo en Vigo, cando aínda non había máquinas eléctricas para mariñar murio (facer o traballo).

Os arghinas de hoxe en día debemos conservar e usar a nosa fala propia e os alleos ao oficio tamén o podedes aprender, xa que os dicionarios están nas librerías. Os que sodes de aquí, da Terra das Moas, tedes máis de algún coñecido que traballa na canteira ou é canteiro e un papiloso do verbo xido será un bó agasallo.

Aquí deixo referencias de outros traballos relacionados:

- Dicionario do verbo dos canteiros (2009). Xesús Antonio Gulías Lamas. Edicións Ir Indo.
- Chorovia na Moucarria (Alén da néboa). Este disco que acompaña á revista cultural “Cotaredo” (edición 2008, Concello de Forcarei), contén unha cantiga coa letra en verbo.
- O verbo dos arginas de Avedra. Xerga gremial dos canteiros de Pontevedra. Autor, Feliciano Trigo Díaz.

Vaidó, xirias granxanas para chilos que balsan luzaina ao vervo xido.