A PEDRA DAS CRUCES

Este petróglifo está na parroquia de Louredo (as Mós) e coñécese como “a Pedra das Cruces”.
A rocha está situada nun grande desnivel da ladeira Oeste do Galleiro e apenas destaca no entorno de non ser por que aos seus pés pasa un antigo carreiro que hoxe case non se utiliza. A forte pendente fai que a terra arrastrada polas chuvias se acumule sobre o gravado, ocultando parte dos motivos representados.



A capela de San Gregorio está uns 200 m máis abaixo e cara ao norte hai un espolón pedroso dende o cal se controla o “Alto dos Valos”, paso natural que comunica o Val da Louriña e a ría de Redondela. Neste curuto apareceu, xa fai algúns anos, un muíño navicular e despois de atravesar a fronteira municipal o carreiro diríxese a un castro situado enriba da Igrexa de Nespereira (Pazos de Borbén).


No ano 2006, o concello de Mós encargou unha catalogación do patrimonio arqueolóxico e os profesionais que realizaron esta tarefa dixeron que os gravados eran dun periodo histórico, posiblemente da Idade Media. Nalgunhas fotos podedes ver os debuxos remarcados con xiz polos arqueólogos que fixeron o estudo e catalogación municipal.

Sempre dubidei desta hipotese e penso que, orixinalmente, o petróglifo foi prehistórico. Outra cousa é que máis tarde a pedra fose cristianizada para encubrir un ritual pagán e de aí a construción da capela nas proximidades.


Estes días Manuel Gago deu conta dun petróglifo, o Meniño de Pedra, moi parecido a unha das figuras representadas na “Pedra das Cruces”. Coma sempre as hipóteses son dispares e os expertos nunca se poñen de acordo á hora de interpretar o significado da arte rupestre. Onde uns ven pendóns-estandartes, outros ven carros de guerra e noutros casos as figuras representan mapas ou pola contra calendarios solares.

Foto: Motivo grande na Pedra das Cruces.

Foto: O Meniño de Pedra (Capítulo cero).

Está visto que a arqueoloxía reescrébese contínuamente ¡por iso é tan apaixoante!.Para que vos mesmos poidades comparar, deixovos o enlace a Deuses e deusas na raia (II): a historia dos homes paxaro.


Igual que o Meniño de Pedra, a Pedra das Cruces está próxima (200m) a unha estrema entre concellos, a Parroquia de Louredo (as Mós) e a Parroquia de Nespereira (Pazos de Borbén).
Nos 37 comentarios da “Historia dos homes paxaro”, ninguén fai referencia a unha cronoloxía medieval.

Dende logo, segundo o publicado por Gago, eu aquí vexo homes-paxaro por toda a pedra.



Continuarei falando coas pedras de Louredo,... hai novos gravados sen catalogar que levan moito tempo calados.

PEDRA SOBRE PEDRA (Louro-Louredo-Louriña)

Nos capítulos I e II da Terra das Moas faleivos da orixe do topónimo “Mós”, relativo ás enormes moles de pedra.
Pero a toponimia desta terra segue a facer referencia á pedra, por iso esta entrada leva por título “Pedra sobre pedra”,… sobre pedra,… sobre pedra,… sobre pedra,…

Foto: Moa en equilibrio en Penide (As Mós)

LOURO – LOURIÑA – LOUREDO. Pedra – pedriña – pedroso.

O río Louro nace na Fonte Louriña, aos pés do Galleiro, na parroquia de Nespereira, que é a estrema Sur do concello de Pazos de Borbén coa Terra das Mós, e todo o noso val colle o nome desta fonte.

Foto: Un dos regueiros que, baixando entre pedras, alimenta ao río Louro en Nespereira (Pazos de Borbén).

Para algúns este topónimo fai referencia ao loureiro (especie arbórea) e outros quixeron atopar ouro nas ribeiras do noso río, pero realmente Louro atende ao significado de pedra.
O filólogo Fernando Cabeza Quiles, no seu libro “Os nomes de Lugar”, fálanos dunha antiga base indoeuropea *l-r, *lor , que temos que ter en conta, xa que está presente noutras linguas europeas, por exemplo en verbas como laurica=cova (latín) e llorca=escondedoiro, madriguera (catalán).

Por outra banda algúns dicionarios galegos danlle á verba louro o significado de “penedo-rocha grande” .
Deste xeito, o río Louro é o río pedra (ou que nace entre as pedras) e a parroquia de Louredo é unha zona donde abondan grandes penedos, moitos dos cales forman abrigueiros e covas naturais que xa veremos máis adiante.

Foto: Barrio do Pombal na Parroquia de Louredo (As Mós).

Para os nosos antergos, o Val da Louriña foi o val da pedra, e hoxe en día segue a ser coñecido no mundo enteiro pola extracción do afamado granito rosa.

Pero a verba louro está presente noutros puntos de Galiza: ¿Coñecedes o Monte Louro, na ría de Muros?.
Outro exemplo sinalado por Fernando Cabeza Quiles é a localidade francesa de Lourdes, famosa pola virxe que apareceu no interior dunha cova rochosa.

Polo tanto cando dicimos Terra das Mós estamos a dicir case o mesmo que cando dicimos Val da Louriña: A Terra ou o Val da pedra.

Para rematar, e por si alguén ten dúbidas, deixo aquí unhas fotos do tipo de pedras que máis me gusta traballar.

Foto da miña coleción "Pelouros": OLLANDO
Foto da miña coleción "Pelouros": OLLO

Eu a estas pedras chameilles sempre “PE-LOUROS”.
... e quero aproveitar esta ocasión para compartir uns versos "louridos" de dous poetas da Terra das Mós.


PELOURO QUE LEVA O RÍO

Eu fun rubindo encostas
fun andando camiños
cubertos de laxedos
tecidos de silveiras e de espiños

Eu andiven descalzo
cal un probe mendiño
por neves e xiadas
meus probes pés feridos
en noites de invernía
pasei medos e frios.

Eu fun de madrugada
por un mar de liños
unha mañán de maio
á andar cara os ariños
i o acedume do mar
levou os meus cariños

Eu son como un pelouro
que vai levando o río.


Mª Magdalena.Poeta da Louriña.
de seu libro "Alborada do Val da Louriña" (1986)


¡¡PEDRA!!

Pelouro, canica pulida,
lasca roma, lasca pedreira,
lasca granítica, lasca viaxeira.

Pelouros do río,
peregriños, camiñantes anfibios,
das correntes, das mareas.

Ánimas labradas,
anacos das loitas,
fragmentos das guerras,
dinteles, cornisas, balaustres,,,

¿quen sabe onde ves?

!!Pedra!!


Manuel Xío Blanco. Mós (1997, inédito).

O DEUS XANO DE MOS (II)

CATRO COUSIÑAS REFERENTES A XANO, O DEUS PROTECTOR DOS ROMANOS .

Cando comecei a buscar información sobre o deus Ianus-Jano-Xano, atopei estas catro cousiñas en libros de mitoloxía romana e outros sitios na rede:

* Xano foi unha deidade romana que fundou a cidade de Xanícula, onde logo se levantaron os primeiros muros de Roma. Alí acolleu a Saturno, cando este foi expulsado do Olimpo. Este, agradecido,conferiulle a facultade de ver con claridade (e ao mesmo tempo) o pasado e o futuro, para rexirse con sabedoría nas circunstancias de cada momento. Este é o motivo polo cal as súas imaxes teñen dúas caras.
* Era o deus da Paz, en contraposición a Marte (deus da guerra). Isto débese a que foi un rei pacífico. Numa erixiu un templo na súa honra que permanecía aberto en tempos de guerra e pechado en tempos de paz.
*As imaxes de Xano teñen dous rostros, un vello con barba que representa o pasado (o término, a fin, a morte, atrás,...) e un home novo que representa o futuro (o comezo, o principio, a vida, adiante,...). Ás veces represéntase cunha chave na man, indicando que é o garda das portas e cunha vara na outra man, coa que preside os camiños.
* Os romanos colocaban a súa imaxe na entrada das casas, xa que era o protector das portas e dos comezos, que observa ao mesmo tempo a Oriente e a Occidente. Invocábano pola mañá, antes dos traballos cotiáns, e tamén cando se empezaba unha viaxe, un negocio, o matrimonio, etc,…
* No primeiro capítulo de “O deus Xano de Mos” faleivos das verbas estrear e xaneiro, derivadas de costumes romanas relacionadas con Ianus. En galego temos ademais a fermosísima xanela (ventá, fiestra) que ven do latín vulgar ianuêla (diminutivo de ianûa= porta, entrada).

A PRESENZA DO CULTO DE IANUS EN GALLAECIA.

Máis tarde fíxenme varias preguntas: Sería esta a única imaxe aparecida en Galicia?, e no resto do estado? E claro, apareceron outras imaxes de bifrontes en Galiza, España e noutros lugares de Europa. Algunhas destas imaxes son de dubidosa referencia ao deus romano, xa que poden ser interpretadas de diferentes xeitos. E, por outra banda, algunhas representacións antropomorfas de dúas caras téñense asociado á "cultura celta".

Foi entón cando atopei os artigos publicados por Carlos Sánchez Montana e aproveito estas liñas para agradecer a súa participación na conferencia celebrada o ano pasado no Pazo de Mos.
Con el descubrimos como perviven os costumes dos antigos romanos na nosa sociedade e na simboloxía de numerosos edificios históricos. Pero o máis impresionante é a relación do ritual de Ianus coa tumba do apóstolo Santiago (sant-ianus) e a ruta xacobea.

O MELLOR É QUE VOS SENTEDES EN:

eltablerodepiedra.blogspot.com

Por que Santiago ven á antiga Gallaecia?

Por que os peregrinos entran pola Porta Santa?

De onde ven o tradicional roscón de Reis?

ou o Codice Calixtino

(Callis-ianus = camiño de Xano)


XANO E O SEU ENTORNO HISTÓRICO.

Deixo aquí un mapa do concello de Mos para situar as dúas esculturas no seu entorno histórico castrexo-romano e a súa relación con algúns camiños, existentes xa dende tempos prehistóricos , que seguiron a ser transitados noutras épocas ata os nosos días.




Os Castros asociados:

1- Castro de Torroso. Non é da época da imaxe de Xano, xa que foi abandonado antes da chegada dos romanos, pero supostamente a poboación castrexa asentaríase nalgún outro punto cercano. Parcialmente escavado por Antonio de la Peña Santos, é un dos castros máis antigos de Galiza.
2- Os castros (Dornelas). Poboado castrexo sen escavar polo que pasa a “brea”, antes de chegar ao punto no que apareceu a imaxe.
3- O “Castro das Tapias”(Mos). Lamentablemente arrasado para facer o torreiro de festas, ten o topónimo de “As Tapias” en clara referencia ás súas murallas. Aos seus pés pasaba a XIX Vía militar romana.
4- O castro da Cividade (Louredo). Algúns arqueólogos dan por seguro que os asentamentos co topónimo A cibdá, a cidade e similares tiveron unha forte ocupación romana. A cerámica que aparece neste gran poboado confirma este dato.
5- O Castro (Petelos). Todo fai pensar que os habitantes do castro de Torroso se trasladaron a este poboado de gran extensión situado a medio km.
6- Coto dos Castros (Mos). Sen catalogar como tal, está ubicado nun espolón dende o que se controla todo o val do Louro ao seu paso pola parroquia de Mos e o camiño (A Verea) que sube ao “Alto do Marco” (pedrafita) con dirección a Ponteareas.


Torres medievais e puntos de control dos camiños:

1-Torre (os Castros – Dornelas). Este topónimo aparece no mesmo lugar de “os castros”, polo que seguiu tendo a función de control do camiño (a Brea). Aquí sitúase a capela de San Juan, que seguro que garda relación con Ianus segundo o exposto por Sánchez Montana.
2-Costoias (Dornelas). Neste lugar hai evidentes sinais dunha construción antiga e o seu topónimo (costoias - custodia) indícanos claramente a súa función. Está moi preto do CEIP Pena de Francia, onde se instalou a reprodución da escultura de Xano.
3-O Castelo (Mos). Torre de vixiancia asentada sobre unha moa. Está catalogada e documentada e responde ao típico “castelo rochoso”. Ocupareime máis polo miúdo deste Castelo nunha futura entrada da “Terra das Moas”.
4-Pazo dos Marqueses de Mos. Antes de ser conseguir o título de Marqués (1686), os señores de Mos posuían unha torre (ou pazo vello) que controlaba o paso da XIX vía romana. Esta torre estaba nalgún punto entre o Castro das Tapias e o emprazamento actual do pazo. A mediados do s.XVI, a construción desta segunda casa señorial fai cambiar o percorrido da vía romana para pasar por “a Rúa”, topónimo asociado aos camiños. Hoxe en día pasa por aquí o camiño portugués a Santiago.

OS CAMIÑOS

Os camiños que aparecen no mapa como “posibles” existiron realmente e aínda hai memoria do seu uso, pero non podo precisar con exactitude o seu trazado xa que aparecen e desaparecen mesturados con novas estradas e pistas forestais. Entre eles está o chamado “vella estrada de Madrid” que subía polo barrio de Sta. Marta e pasando polo “Chan da Ermida” chegaba a Xinzo, parroquia de Ponteareas.
Outro exemplo é o que pasando pola Rúa, a carón do Pazo dos Marqueses de Mos, ía cara ao norte para atravesar o río Louro na ponte da Noveleda e continuaba cara a Redondela. Nesta ponte os carros pagaban portazgo ao marqués de Mos por cruzar o río e supostamente o topónimo “a Noveleda” ten a súa orixe neste pagamento, que sería de nove reais. Despois da ponte o camiño enlazaba coa vereda que vai á pedrafita de Mos, referida noutra entrada deste blog (ver aquí).

*Tódolos datos aquí aportados non son definitivos e loxicamente están baixo a dúbida de seren recollidos por un canteiro (eu non son historiador). A miña humilde pretensión é compartilos e que nalgún momento poidan ser de utilidade a alguén máis capacitado profesionalmente.

E xa para rematar inclúo esta noticia publicada no seu día polo Faro de Vigo. Que sirva de homenaxe e lembranza a José Romero Lago “O Rolo” (xa falecido), descubridor das esculturas máis antigas do concello de Mos.

O DEUS XANO DE MOS (I)

Este ano que remata (continuarei en 2012) estiven promocionando e divulgando a existencia da imaxe do deus Xano de Mos co ánimo de rescatar esta escultura do esquecemento. E digo esquecemento porque dende o seu descubrimento oficial (decembro de 1996 - xaneiro 1997) publicado por Faro de Vigo, ninguén ou case que ninguén voltou falar da escultura de pedra máis antiga do Concello de Mos.

Foto: A reprodución de Xano (cara 1: o novo) no colexio "Pena de Francia".

No ano 2005, en colaboración cos escultores Seve Lago Palmero e David Iglesias Debén, fixen unha reprodución desta imaxe. Antes de comezar fomos ao Museo de Pontevedra para tirarlle unhas fotos e coller algunhas medidas. E alí nos recibiu o arqueólogo-conservador Antonio De la Peña Santos, con quen intercambiamos impresións. O caso é que atopamos a Xano metido nun almacén...

A partir do ano seguinte (2006), esta reprodución estivo presente en varias exposicións de escultura en pedra e máis tarde (2008), deseñei un formato pequeno da peza, asequible para o público en xeral. Dende ese momento comercialicei estas pequenas reproducións, que xa están presentes en moitos fogares de Mos e diversos puntos da xeografía galega, traspasando incluso as fronteiras españolas.

En 2010 fun convidado a participar na exposición “Camiño de camiños” en Redondela, sobre a ruta Xacobea. Escollín a imaxe de Xano pola relación que tivo o ritual romano deste deus coa aparición do corpo do apóstolo Santiago e a Porta Santa.

Finalmente, en 2011 decidín doar a reprodución ao C.E.I.P. Pena de Francia e fixen unha proposta ao Concello de Mos que adoptou a imaxe de Xano (formato pequeno) como agasallo institucional, respaldando a celebración dunha conferencia para salientar os aspectos culturais asociados ao culto do Deus Xano que perviven na actualidade.



Foto: Ofrenda de ramos de loureiro dos nenos do C.E.I.P. Pena de Francia.

DENDE O DESCUBRIMENTO ATA HOXE.
A imaxe do deus Xano foi atopada na década dos anos 70 por José Romero Lago, veciño do lugar de Seixabre, cando realizaba traballos comunitarios (*1) de mellora dun tramo de camiño (A Brea, Camiño Real) no lugar de “O Cruceiro”, límite das Parroquias de Dornelas e Torroso (Mos). Xunto a esta imaxe apareceu outra representación pétrea da deusa Vesta e ámbalas dúas foron gardadas por José Romero na bodega da súa casa.

Foto: José Romero Lago (Pepe do Rolo) xunto ás dúas esculturas que atopou nos anos setenta e gardou durante 26 anos na casa sen sospeitar a verdadeira importancia do achado. (*Foto cedida por Herminia Romero).

En 1996, Francisco Javier Baquero, estudoso da historia de Mos, descubriu casualmente estas esculturas cando procuraba información para o seu libro Datos históricos del ayer y hoy de Mos. As pezas foron levadas á Casa do Concello, onde varios expertos as examinaron e finalmente ingresaron no Museo de Pontevedra.

Nestas datas apareceron varios artigos na prensa (Faro de Vigo) e F. J. Baquero recolleu algunha información xenérica que máis tarde publicou no seu libro.

(*1) - Daquela, as obras públicas facíanse así, por vontade veciñal non remunerada.

Foto: A imaxe orixinal (cara 2: o vello) no museo.

VIAXE DUNHA BODEGA A OUTRA?
Dende o seu ingreso no Museo Provincial as imaxes permanecen nos almacéns (case que outra bodega) á espera de seren expostas para coñecemento do público en xeral. O arqueólogo-conservador do museo, o noso benquerido Antonio de la Peña Santos, esperaba (en 2005) unha ampliación do espazo expositivo que fixera posible acoller a arqueoloxía romana pero… xa estamos en 2012 (*2).

En fin, as esculturas máis antigas do concello (+/- 2000 anos) levan 14 anos esquecidas, o seu estudo científico foi interrompido ou está sen publicar (*3) e a imaxe de Xano segue a ser descoñecida a pesar da súa verdadeira importancia. Non hai moito que oín a un dos mellores arqueólogos do país dicir que,...

“un traballo científico que non se publica, é coma se non existise – a información, se non chega ao público, non é información ”.

(*2) - Parece que si hai sitio para a arte contemporánea, pero o que non ten perdón e que queiran abrir un restaurante no lugar que ía ser destinada a sala de arqueoloxía .

(*3) - O estudo, que quedou interrompido, comezou a facelo Calo Lourido. Neste enlace podedes ver, en inglés, o pouco que atopei publicado http://www4.uwm.edu/celtic/ekeltoi/volumes/vol6/6_3/gonzalez_ruibal_6_3.html  (páx.25).

Agradecementos: Seve Lago Palmero, David Iglesias Debén, CEIP Pena de Francia, Concello de Mos, Francisco Javier Baquero, Antonio Dela Peña Santos, Ángel de Prado e a familia de José Romero Lago (na memoria).

E moi especialmente a Carlos Sánchez-Montana, de quen falarei no segundo capítulo de “O deus Xano de Mos”. Con el descubrimos como perviven os costumes dos antigos romanos na nosa sociedade e a relación do ritual de Xano coa tumba do Apóstolo Santiago, as festas de Ano Novo, a festividade do nove (festa dos arquitectos) ou o roscón de Reis do día seis de xaneiro.

CHEGA O MES DE XANO

DÉIXOVOS AQUÍ ESTAS FOLLAS DE LOUREIRO
PARA QUE COMENCEDES O NOVO ANO CON SAÚDE E FORTUNA.


ESPERO QUE O DEUS XANO VOS ACOMPAÑE NESTA NOVA ANDAINA.


O DEUS XANO (JANO) NAS FESTAS DE ANO NOVO.

O primeiro mes do ano, Xano-xaneiro:

Os romanos celebraban a festa do deus Xano, o bifronte (dúas caras), nos primeiros días do ano, xa que era o protector das portas e os comezos.
O primeiro mes do ano foi dende entón o mes de jano-janus-januariis, que en galego derivou en xano-xaneiro.


AS ORIXES DOS AGASALLOS DE NADAL.

O verbo estrear e as follas de loureiro:

Neste primeiro día do ano os romanos adoitaban invitar ós amigos e agasallábanse ramos de loureiro ou de oliveira que procedían da fraga sagrada de Strenia (deusa da saúde), como augurio de fortuna e felicidade. Estes obsequios de Ano Novo recibiron o nome de strenae, que persiste na nosa lingua no verbo estrear.


Este xeito tan romano de felicitarvos no cambio de ano débese a unha pedra que botou cáseque 2000 anos sen falar. Unha pedra na que os mosenses de entón, castrexos algo romanizados, esculpiron a imaxe do deus Xano.

Reprodución da imaxe do Xano de Mos. Foto: Ángel de Prado.

Pero agora esta pedra volve a falar:
Na seguinte entrada contareivos máis... FELIZ ANO NOVO A TODOS!

DOUS MENHIRES NA PARROQUIA DAS MOS. A LAPA DA PENACOVA E A PEDRAFITA DO SALGUEIRÓN.

As pedrafitas, ou menhires, comezaron a erguerse no Neolítico para sinalar un sitio especial. Estas pedras fincadas no chan marcaban os límites dun territorio controlado por un pobo determinado, que as levantaba nos cruces dos camiños ou nos pasos naturais entre montañas. Deste xeito, calquera que transitara por eses camiños sabería que estaba a entrar nas terras pertencentes a este pobo en particular.
Estas pedras seguiron usándose e levantándose cando menos ata a Idade Media e a súa función non variou ao longo do tempo. As pedrafitas que aínda están en pé hoxe en día seguen a delimitar concellos ou parroquias.
No monte comunal da parroquia de Mos hai un lugar chamado “A pedrafita”, onde por momentos non sabes se estás na parroquia de Louredo (San salvador), na parroquia das Mos (Sta. Eulalia) ou na parroquia de Cillarga (Ponteareas). O lugar é máis coñecido como Chan do Marco e nas inmediacións hai un xacemento do Calcolítico onde apareceron cerámicas campaniformes (o paso de motos de cross deixounas ao descuberto) e dúas mámoas.

Foto: Panorámica da portela de Chan do Marco.

Foto: Mámoa do Salgueirón
Foto: Corte da pista por onde suben as motos deixando ao descuberto as cerámicas campaniformes. Visita guiada ao xacemento do Calcolítico (Festa da Prehistoria, 2006).

A pedra desapareceu, probablemente pola apertura dun cortalumes, pero seguimos a oír a súa voz. Este sitio é unha portela pola que pasaba un camiño real, a Verea ou Brea, que sae de Vigo e atravesa o Concello de Mos pasando polo alto de Puxeiros e as parroquias de Dornelas, Torroso e Mos.
Foto: A Verea (camiño real) e o camiño actual.
Foto: Tramo da verea oculto pola vexetación.
O que si cambiou nas pedrafitas que chegaron aos nosos días foi a súa simboloxía. Graváronse cruces para cristianizalas ou letras para identificar os nomes dos territorios que separan. Noutros casos mudaron de nome para chamarse marco, pedra alta, pedra moura, etc,... e a tradición oral mitificou a súa función engadíndolles propiedades fecundadoras ou máxicas a estas pedras frecuentadas por mouros e meigas.
Podedes ver máis pedrafitas en onosopatrimonio.blogspot.com

UNHA PEDRAFITA LEVANTADA NO SÉCULO XXI. A LAPA DA PENACOVA. Este ano, para conmemorar a X edición da Festa da Prehistoria, erguemos un menhir no parque da Penacova. Neste caso, a pedra sinala os dez anos desta celebración didáctico-festiva e as tribos participantes agarráronse ás cordas para tirar da pedra ata o seu buraco e poñela en pé. Anteriormente os participantes poideron gravar unhas coviñas e cazoletas ao xeito do menhir máis famoso da nosa terra, a Lapa de Gargantáns (Moraña).
Foto: Lapa de Gargantáns (Moraña).
Foto: Lapa da Penacova.

Aquí podedes ver a secuencia de fotos do levantamento e tamén do gravado.


Foto: Membros da tribo "Os Demos", gravando coviñas na X Festa da Prehistoria (agosto 2011).

O VERVO XIDO

Como iremos vendo, as pedras teñen varias maneiras de falar, pero… os homes que traballaron a pedra, os canteiros, tamén tiveron unha lingua propia que empregaban para falar entre eles. Esta lingua é o vervo xido.

Hoxe en día o vervo esmorece e só quedan uns poucos arghinas cañeiros (vellos canteiros) que lembran os tempos nos que ghalruaban (falaban) entre eles esta fala secreta.

Hai varios libros e dicionarios que recopilan estas verbas recollidas sobre todo na Terra de Montes. O último destes papilosos xidos (libros), “O vervo xido. A fala secreta dos canteiros de Cerdedo”, de Calros Solla, non se limita a recopilar palabras e verbos senón que afonda moito máis nos segredos desta xerga gremial.

Penso que é o mastio xido papiloso (mellor libro) dos que se teñen publicado ata o de agora. Aquí deixo varios enlaces referentes ao libro e ao seu autor para os que queirades saber máis:
oembigodobecho.blogspot.com
www.culturagalega.org
"estrofas de poemas en verbo"
"entrevista a Calros Solla" na radio galega (contra o minuto 45 do programa).

Dende que descubrín o vervo xido, coñecín a varios ghalruantes (falantes) que me axudaron a comprender o básico para desenvolverme con algo de soltura. O meu consello é que vaiades á Terra de Montes, alí atoparedes leguaxe (xente) que aínda interva (comprende) o vervo de arghinas cañeiros.

Pero non só na Terra de Montes sobrevive o latín dos canteiros. Eu tiven o gusto de coñecer a Laureano, veciño de Gondomar, que foi patelas (aprendiz) nun dos últimos talleres de cantería que houbo en Vigo, cando aínda non había máquinas eléctricas para mariñar murio (facer o traballo).

Os arghinas de hoxe en día debemos conservar e usar a nosa fala propia e os alleos ao oficio tamén o podedes aprender, xa que os dicionarios están nas librerías. Os que sodes de aquí, da Terra das Moas, tedes máis de algún coñecido que traballa na canteira ou é canteiro e un papiloso do verbo xido será un bó agasallo.

Aquí deixo referencias de outros traballos relacionados:

- Dicionario do verbo dos canteiros (2009). Xesús Antonio Gulías Lamas. Edicións Ir Indo.
- Chorovia na Moucarria (Alén da néboa). Este disco que acompaña á revista cultural “Cotaredo” (edición 2008, Concello de Forcarei), contén unha cantiga coa letra en verbo.
- O verbo dos arginas de Avedra. Xerga gremial dos canteiros de Pontevedra. Autor, Feliciano Trigo Díaz.

Vaidó, xirias granxanas para chilos que balsan luzaina ao vervo xido.