SEGUIREMOS FALANDO COAS PEDRAS (PERO MÁIS ALTO)

QUE PASOU NESTE ÚLTIMO ANO?

POR QUE CALARON AS PEDRAS?

Hai anos, cando estivemos a recoller a toponimia do monte da parroquia de Mós para poñer en marcha o que hoxe é o PR-G 67 (Sendeiro Histórico da Parroquia de Mos), descubrín por vez primeira "A Pedra que Fala". Os nosos informantes, con esa retranca galega que nos caracteriza, dixéronme:

Alí esta a Pedra que Fala... pero aghora xa non fala,... dende os tempos de Franco está calada... je, je, je,...

Pois algo parecido pasou desta volta con este blog que conversa coas pedras dende o ano 2011. Nos últimos tempos houbo quen quixo silenciar este traballo, atrancar ou entorpecer a súa chegada ao público, desprestixiar as opinións aquí verquidas,... Houbo quen por diferentes medios quixo e segue querendo silenciar a voz das pedras.

As verdades doen e os intereses económicos ou políticos aborrecen as voces verdadeiras. Esta lección foi aprendida dun dos mellores interlocutores que teñen as pedras neste país durante aquelas xornadas "Contra a Destrucción do Patrimonio Arqueolóxico" organizadas pola Asociación Cultural Festa da Prehistoria en 2011. Estou a falar de Antonio De la Peña Santos, arqueólogo conservador do Museo de Pontevedra. 

Daquela, para explicar o abandono que sufre o noso patrimonio arqueolóxico e os atrancos que temos os que tentamos conservalo e poñelo en valor o mestre falou:

"A información é poder. Quen ten a información ten o poder". Por iso os que teñen o poder sempre tratarán de ocultar a información ou utilizala no seu beneficio.

O máis triste é que teño comprobado que isto tamén lle pasa a outros que presumindo de demócratas tamén aspiran a ostentar o poder.

O caso é que as opinións sobre a homenaxe merecida a Óscar Pereiro ou ás alegacións presentadas ao PXOM de Mós molestaron moito aos CACIQUES de sempre pero tamén a outros CACIQUIÑOS (aspirantes a cacique) que todos xuntos se cren con máis dereito ca ninguén a decidir sobre o patrimonio cultural (arqueolóxico, etnográfico, etc,...) deste país.

NON SEÑORES, NON!. O PATRIMONIO É DE TODOS.

AS PEDRAS SEGUIRÁN FALANDO PARA DICIR A VERDADE

Proximamente falaremos desta agresión que sufriu a laxe das cruces.

Prestade atención ás próximas entradas,... comprenderedes o silencio deste último ano e por que, sen abandonar as conversas agradables, as mensaxes van ser máis duras,... como a pedra mesma.

Falaremos de abandono e agresións ao noso patrimonio, de pedras que falan dos tempos de Franco, de ataques ao oficio dos canteiros e da súa defensa,...

"amigo Sancho,... con la política hemos topado" 

XIDOS ARJINAS DE CHANDEBRITO.

No pasado mes de outubro cadrei a pasar polo Barrio da Igrexa de Chandebrito, aos pés do castro e polo roteiro etnográfico dos -moi ben conservados- muíños desta Parroquia de Nigrán. No adro da igrexa atopei esta lápida que, ademáis de lembranza, rende homenaxe ao oficio dos que alí repousan.

 

Os retratos dos homenaxeados fúndense cunha fotografía, primeiro plano das mans dun canteiro picando na pedra con maceta e punteiro. Adivíñase o oficio na man que agarra o punteiro polo xeito de suxeitar o ferroncho co dedo maimiño.

Pareceume que a familia tivera unha idea marabillosa, un gran acerto e un bo exemplo para honrar a un familiar querido. Ao cabo, quen somos? Somos o que facemos.

Aguilloado pola curiosodade quixen saber algo máis destes dous arjinas cañeiros, dos que cada día quedan menos. Preguntei a un par de veciños e non foi difícil dar coa casa familiar dos “Rial”, na que me recibiu amigablemente Josefa, neta e sobriña dos canteiros.  Velaquí o que me contaron:

Miguel Jesús Rial Iglesias, arjina xido de Chandebrito. Tería agora 113 anos (+/-).

Probablemente non foi o primeiro canteiro da familia, a xulgar pola casa familiar de excelente cantería tradicional, con máis de 200 anos de antigüidade. Naquela altura, ser canteiro en Chandebrito era o máis normal, tal e como conta a súa filla, Julia Rial Otero.

Pregunteille a Julia se lembraba que o seu pai usara o “verbo xido” ou  latín dos canteiros, ao que respondeu que non, que si o falaban era entre eles, alá polo tres de maio, que era cando se xuntaban todos na Fontiña para celebrar a festa dos canteiros. Naquel lugar, hoxe a monte, tiñan os canteiros un pendello para a fragua e outras tarefas. O traballo máis destacado deste canteiro son os panteóns do cemiterio local cos seus remates adobiados -El facía os debuxos nas pedras- comentan os seus familiares.

Miguel Jesús Rial Otero, arjina xido na Vasconia (1937-2013), continuou co oficio de seu pai pero ao longo de máis dunha década os seus picos escuriaron pedras por terras de Euskadi e Navarra, onde traballou na reconstrución de igrexas e castelos. A familia ensinoume varias fotos daquelas obras, sen poder precisar a localización exacta. Entre as retratas, varias imaxes de diferentes javillas de canteiros traballando e esta que podedes ver baixo estas liñas, na que aparece Miguel Jesús Rial Otero xunto a outro canteiro éuskaro, mostrando a imaxe de madeira atopada entre os cascallos dunha das capelas restauradas polo canteiro de Chandebrito.

En jaimorio de xidos arjinas de Chandebrito.

Vervo xido-galego:

Arjina: canteiro.

Xido: bo.

Ferroncho: punteiro.

Cañeiro: vello.

Vervo xido: fala gremial / latín dos canteiros.

Vasconia: Euskadi.

Escuriar: picar.

Retrata: foto.

Javilla: cuadrilla.