(Dende a Terra das Mós ate a Franqueira).
O ano pasado vinme comprometido a realizar unha peregrinación a un dos santuarios máis coñecidos, a “Virxe da Franqueira”.
Non son para nada relixioso pero ás veces temos a necesidade de agarrarnos a calquera cousa – por inexplicable que sexa - ante unha situación desesperada. Unha vez superados os problemas fun retrasando a viaxe ata a última semana do ano e cumprín a miña promesa o 28 de decembro.
E fíxeno con moito gusto porque teño
moitísima devoción polos “mouros”, ou o que é o mesmo, polas pedras,… e o
percorrido estaba cheo delas.
A peregrinación á Franqueira ten
moito arraigo en toda a Terra das Mós (Val da Louriña) e todo o sur da
provincia de Pontevedra, sendo moitos os veciños e amigos que acostuman facer
este camiño tódolos anos, atravesando a serra do Galleiro polos pasos do Alto do Marco e o Alto dos
Focos.
Ao outro lado está a aldea de
Cillarga (Parroquia de Ribadetea-Ponteareas) que antigamente mantiña moitas relacións
co Barrio das Regadas (parroquia das Mós) e a parroquia de Louredo, chegando a
formarse numerosos lazos familiares. Esta aldea ben merece unha nova entrada
que deixarei para outra ocasión.
Actualmente, para facer esta
peregrinación, os mosenses atravesan a serra do Galleiro e dende Cillarga,
sempre pola parroquia de Ribadetea, chegan a Ponteareas. Despois, seguindo a
N-120 continúan pola parroquia de Arcos, Vilasobroso, A Lamosa e dende alí
chegan á Franqueira. Antigamente o camiño non pasaba pola vila de Ponteareas, se
non que cruzaba o curso do río Tea máis arriba, alcanzando Vilasobroso despois
de pasar por Mondariz.
Eu decidín facer a ruta actual cunha
variación para evitar a estrada e o rodeo por Vilasobroso, xa que prefiro andar
polo monte e ademáis quería visitar dous topónimos que atopei xuntiños no mapa,
Mouricados e Campo dos Mouros.
Bueno e ala
fun (saín ás 7 da mañan) na compaña de “Moa”, a cadela que vive na miña casa e vedes
en moitas das fotos que publico aquí. O inicio do percorrido segue o PR-G 67(Sendeiro histórico da Parroquia de Mós) que haberá
que facer en sentido contrario ás agullas do reloxio se partimos do Pazo de
Mós.
Pasaremos por un lugar cuxo topónimo quero
resaltar porque ven ao conto co significado mouro-pedra.
Trátase de “Merouzos” (*morouzo: montón de
pedras ou sitio de maleza e silvas ou aglomeración de pedras miúdas en parte
dun terreo de cultivo) que obviamente neste caso fai referencia ao que vedes na foto.
Non vou decribir esta parte do
percorrido porque abonda con mencionar o nomes dos lugares polos que pasamos,
así temos Merouzos, A Penacova (onde se celebra
a Festa da Prehistoria), Coto dos Castros, Pedrafita e Chan (ou Alto) do Marco.
De aquí baixamos a Cillarga polo Alto
da cruz, pasando a carón da Casa da Moura, os
Penedos Aguzados, a mámoa do Cabalo Oscuro (onde hai un xacemento Calcolítico),
e o Alto do Castelo. Cando pasamos por aquí aínda non abrira o día pero como
dixen anteriormente hai moito que contar e deixareino para outra ocasión.
 |
| Foto: Penedos aguzados, Penedo do Cabalo Oscuro. |
.JPG) |
| Foto: O Alto do Castelo coas luces da aldea de Cillarga ao fondo. |
Bordeando o Alto do Castelo entre os
entullos da canteira abandonada, baixamos pola ladeira leste do Monte das Cobas (non sei o porque do
“b”, tería que ser Covas) guiándome polas luces de Ponteareas. Chegando á parte
baixa cambiaron as pistas de terra por camiños asfaltados e a casualidade (ou
non) fíxome pasar pola Caseta dos Mouros.
 |
| Foto: caseta dos Mouros. |
Andaban aí! Monte a través pasei
entre a capela da Sta. Cruz e o lugar de “Mouriños”para
chegar á estrada (PO-2703) que une Ribadetea con Ponteareas.
Na Vila fixen parada para coller
forzas e despois continuei pola parroquia de Arcos (N-120) onde un “devoto das pedras” ten
parada obrigatoria no Penedo dos Namorados, que se atopa nun pequeno outeiriño habitado
dende o Neolítico e a Idade do Bronce cando menos. Un panel informativo aporta
datos deste xacemento e, ao pé do penedo, outro soporte cóntanos a lenda de
Aldina e Tristán.
 |
| Foto: Penedo dos Namorados. |
Quen sabe si estas pedras recibiron
cultos asociados á fertilidade dende a lonxana prehistoria.
 | |||||||||
| Foto: Penedo dos Namorados dende o camiño que bordea o outeiro. |
 |
| Foto: parte de atrás do Penedo dos Namorados. |
Tras esta parada continuei pola
estrada ata “A Porteliña” e dende
alí subín polo barrio de A Bouza da
Igrexa. Deixando atrás este barrio continuei subindo por unha pista de monte
que atravesa a estrada (PO- 9001) que comunica Vilasobroso coas Neves.
 |
| Foto: Panorámica con Vilasobroso á dereita e a serra do Galleiro ao fondo. |
Nestas alturas tiven unhas magníficas vistas das terras do Condado e comencei a ver restos do traballo dos vellos arghinas (canteiros) que andiveron nestes montes arrincando pedra e,... quen sabe que máis, xa que estábamos moi preto do Campo do Mouro.
Un piricoto domina esta chaira (na foto aérea pódense apreciar varias mámoas, vista aérea.) que é un xacemento grandísimo, catalogado como campo do Mouro 1 e 2 (cod. GA36030067), e que precisaría dun estudio arqueolóxico máis profundo antes de que sexa demasiado tarde.
Un piricoto domina esta chaira (na foto aérea pódense apreciar varias mámoas, vista aérea.) que é un xacemento grandísimo, catalogado como campo do Mouro 1 e 2 (cod. GA36030067), e que precisaría dun estudio arqueolóxico máis profundo antes de que sexa demasiado tarde.
 |
| Foto: Piricoto ao fondo e mámoa en primeiro termo. A cadela está enriba do cono de violación. |
 |
| Foto: mámoa grande |
 | ||||||
| Foto: Mámoa grande con sacos cheos de pedras. |
Buscando na rede souben que hai un proxecto
(6.000 €) de recuperación deste sitio, ¿chegará a tempo ou xa foi executado?. Unha morea de dúbidas,...
 |
| Foto: Coviñas ou cazoletas nas laxes da mámoa grande. |
 |
| Foto: Sen comentarios... |
Seguín coa intención de chegar á
aldea de Mouriscados pero nunha
bifurcación collín á dereita e, ao cabo, resultou ser o camiño equivocado. Este
erro levoume a este lugar que nomearei como “O merendeiro dos petróglifos
estragados” (esta é a súa situación).
 |
| Foto: Lamentablemente comprobei como os asadores foran feitos sobre pedras con restos de gravados. |
 |
| Foto: Outras pedras gravadas son utilizadas como escondedoiros das parrillas. |
 |
| Foto: Estas cousas pasan cando as parrilladas se valoran máis ca o patrimonio arqueolóxico. |
O merendeiro dos petróglifos estragados
debeu de ser un bo exemplo máis de lugar
de culto ás pedras da nosa Prehistoria antes de converterse, por desgraza,
no que hoxe é.
Des-Nortado dirixín os nosos pasos monte abaixo e chegamos a Uma, parroquia de Salvaterra de Miño,… mi
madriña!,… onde foramos a parar!,... Tivemos que volver a subir varios
kilometros para chegar ata a Franqueira,… derreados.
Por sorte a cadela non fala, senon tería moito que reprocharme.
 |
| Foto: Chegada ao santuario da Franqueira. |
Da
virxe da Franqueira xa está todo dito e hai información dabondo sobre o seu
culto, soamente quero sinalar que, coma noutros moitos casos, esta virxe
apareceu oculta entre uns penedos e polo tanto non deixa de ser unha moura máis
desta nosa terra.
UNHA PEQUENA REFLEXIÓN.
Os
topónimos mouro, mourelos, mouricados, casa da moura, etc,… fan referencia a
penedos ou lugares pedrosos asociados a maioría das veces a monumentos
megalíticos ou xacementos prehistóricos (petróglifos, castros, castelos, etc,…)
e por outra banda, os mouros son os principais protagonistas
das nosas lendas que adoitan vivir nestes mesmos penedos ou xacementos
arqueolóxicos.
Os
que estudian a orixe etimolóxica das palabras sinalan unha base preindoeuropea,
*mor,
co significado de pedra ou monte rochoso, presente en verbas como morea ou morro e tamén en nomes de lugar como Morrazo, Boi Morto ou A Muller Morta. En tódolos casos fan
referencia á pedra.
Penso
que os míticos mouros das nosas lendas non son soamente os antigos poboadores
da nosa terra senón que ademáis eran os homes -ou o pobo- que adoraba ás
pedras.
Unha
aperta a tódolos compañeiros de culto, "mouros da actualidade", coa dificil tarefa
de protexer un grandísimo tesouro,… O noso patrimonio arqueolóxico.
